ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ : ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਅਫ਼ਸਰ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਤੱਕ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਸਫ਼ਰ - ਅਮਨਜੋਤ

ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਅਫ਼ਸਰ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਅਤੇ ਪੁਡੂਚੇਰੀ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਉਪ-ਰਾਜਪਾਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਸ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ।

1. ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ

ਜਨਮ: ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਜੂਨ 1949 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।

ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਾਲ ਪੇਸ਼ਾਵਰੀਆ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਲਤਾ ਸਨ।

ਪੜ੍ਹਾਈ:

    ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਕੌਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
    ਬੀ.ਏ. ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 1968 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।
    ਐੱਮ.ਏ. (ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ) ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 1970 ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।
    ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐੱਲ.ਐੱਲ.ਬੀ. ਅਤੇ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

2. ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ

ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ‘ਏਸ਼ੀਅਨ ਲਾਨ ਟੈਨਿਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ’ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿਤਾਬ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤੇ।
3. ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ

ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ: 16 ਜੁਲਾਈ 1972 ਨੂੰ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਬਣੀ।

‘ਕ੍ਰੇਨ ਬੇਦੀ’: ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਵਾਈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਗੱਡੀ ਗਲਤ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ’ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਕਰੇਨ ਨਾਲ ਚੁੱਕਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਕ੍ਰੇਨ ਬੇਦੀ’ ਦਾ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।

ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਸੁਧਾਰ: 1993 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਬਣੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਦੀਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ, ਯੋਗਾ, ਧਿਆਨ (ਵਿਪਾਸਨਾ) ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਦਲ ਗਿਆ।

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ: 2003 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿਵਲ ਪੁਲਿਸ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣੀ।
4. ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ

ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਨਵਜੋਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਇੰਡੀਆ ਵਿਜ਼ਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ’ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜੋ ਨਸ਼ਾ-ਮੁਕਤੀ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਰਾਜਨੀਤੀ: 2015 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।

ਉਪ-ਰਾਜਪਾਲ: ਉਹ 2016 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ ਪੁਡੂਚੇਰੀ ਦੇ 24ਵੇਂ ਉਪ-ਰਾਜਪਾਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।
5. ਮੁੱਖ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ

    ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ (1994): ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ। ਇਸ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
    ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗੈਲੇਂਟਰੀ ਪੁਲਿਸ ਮੈਡਲ (1979)।
    ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੈਡਲ (2004)।

ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਹਸ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਰਚਨਾਕਾਰ: ਅਮਨਜੋਤ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਆਪਕਾ

ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕੌਰ

ਪੀ.ਐੱਮ. ਸ਼੍ਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਬਡਰੁੱਖਾਂ

ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ, ਪੰਜਾਬ